Апорт тарихи тұрғыдан Алматымен байланысты. Сорт 1865 жылы әкелінген: шаруа Егор Редько Воронеж губерниясынан Верныйға көшеттер әкеліп, оларды жабайы Сиверс алмасының тұқымына егіп қондырған. Алғашқы өнім 1875 жылы жиналған.
Сорт қалай танымал болды
XX ғасырдың басында алматылық апортты Ресей мен Еуропаға жеткізе бастады. 1908 жылы ол Германиядағы көрмеде марапатқа ие болды. 1970 жылға қарай елдегі дәнді бақтардың ауданы 107 мың гектарға жетті, оның 70 пайыздан астамы Алматы облысында орналасқан.
Ғалымдар сорттың қасиеттерін толық ашу үшін тек 900–1300 метр биіктіктегі Іле Алатауының тау бөктерінде өсетінін анықтады. 2023 жылы «Алматылық апорт» Қазақстанның ұлттық бренді ретінде ресми тіркеліп, патенттелді.
Қазір не істелуде
Талғардағы өңірлік филиалда Сиверс алмасының тұқымы негізінде питомник құрылды. Помологиялық бақта апорттың жаңа бағы 10 гектарға отырғызылды, суару жүйесі жаңартылып, техника сатып алынды. Көшеттер түпнұсқа алматылық апорттың клондарынан алынған.
2025–2028 жылдары 110 гектар жаңа бақ салу жоспарлануда. Алғашқы екі жылда жыл сайын Алматы әкімдігімен бірлесіп 10 гектардан отырғызылады. Қалған 90 гектар ғылыми институттар мен «Байсерке Агро» шаруашылығының базасында пайда болады.
Экономикалық ерекшеліктері
Сиверс тұқымындағы ағаштар алғашқы жемістерін 7–8 жылдан кейін береді. Толық жеміс беру кезеңінде бір ағаш орта есеппен 50–70 килограмм алма береді. Жемістер тасымалдауды жақсы көтереді және дұрыс сақтау кезінде көктемге дейін сапасын сақтайды.
Әзірге басты міндет — тұрақты өндірістік базаны құру. Апортты Италиядағы ФАО штаб-пәтерінде, Германиядағы көрмеде және Ресейдегі форумдарда көрсеткен.